Tasavvuf
Tasavvuf, İslam düşüncesinde manevi arınma, nefis terbiyesi ve Allah'a yakınlaşma amacı güden bir ilim ve yaşam tarzıdır. Kelime kökeni hakkında farklı görüşler bulunmakla birlikte, genellikle Arapça "yün" anlamına gelen savf kelimesinden türediği ve ilk dönem dervişlerinin yün elbise giymesiyle ilişkilendirildiği kabul edilir. Tasavvuf, kalbi dünya meşgalelerinden arındırarak Allah'ın sevgisini kazanmayı, O'nu tanımayı (marifetullah) ve O'na teslim olmayı hedefler.
Tasavvufun kökenleri, Peygamber Efendimiz'in sade yaşam tarzına ve Ashab-ı Suffa'nın çileci hayatına dayandırılır. Özellikle 8. ve 9. yüzyıllardan itibaren, İslam toplumunda artan dünya nimetlerine düşkünlüğe bir tepki olarak, zühd (dünyaya karşı ilgisizlik) hareketleri güçlenmiştir. Bu dönemde Hasan-ı Basri, Rabiatü'l-Adeviyye gibi şahsiyetler, tasavvufi düşüncenin temellerini atmışlardır. 11. yüzyıldan itibaren ise tasavvuf, sistematik bir disiplin haline gelmiş ve müesseseler (tarikatlar) aracılığıyla yaygınlaşmıştır.
Tasavvufun temel ilkeleri arasında nefis terbiyesi, ihlâs, tevazu, sabır, şükür, aşk-ı ilahi (ilahi aşk) ve fena fi'llah (Allah'ta yok olma) gibi kavramlar yer alır. Sufiler, dış dünyadan çok iç dünyaya odaklanarak manevi bir yolculuğa çıkarlar. Bu yolculukta zikir (Allah'ı anma), murakabe (derin tefekkür), riyazet (nefsi terbiye etmek için yapılan uygulamalar) ve çile gibi pratikler önemlidir. Tasavvufun zirve noktalarından biri olan vahdet-i vücud (varlığın birliği) düşüncesi, İbn Arabi tarafından sistemleştirilmiştir.
İslam dünyasında sayısız tasavvuf büyüğü yetişmiştir. Cüneyd-i Bağdadi, tasavvufun teorik temellerini atanlardan biridir. İmam Gazali, İhyau Ulumiddin adlı eseriyle şeriat ve tasavvufu uzlaştırma çabasıyla büyük etki bırakmıştır. Anadolu'da ise Mevlana Celaleddin Rumi'nin Mesnevi'si ve kurucusu olduğu Mevleviyye Tarikatı, Yunus Emre'nin sade Türkçeyle yazdığı ilahileri ve Hacı Bektaş Veli'nin Makalat adlı eseri ve Bektaşiyye Tarikatı, tasavvufun halk arasında yayılmasında kilit rol oynamıştır. Diğer önemli tarikatlar arasında Nakşibendiyye, Kadiriye, Halvetiyye ve Rifaiyye sayılabilir.
Tasavvuf, İslam medeniyetinin sanat, edebiyat, müzik ve mimari gibi pek çok alanını derinden etkilemiştir. Divan şiiri, halk şiiri, klasik Türk müziği, hat ve ebru gibi sanat dallarında tasavvufi temalar ve semboller yoğun olarak kullanılmıştır. Aynı zamanda, dergahlar ve tekkeler, sadece ibadet ve eğitim mekânları olmakla kalmayıp, toplumsal dayanışma, ilim ve kültür merkezleri olarak da önemli fonksiyonlar görmüştür. Günümüzde de tasavvuf, modern dünyanın karmaşasında manevi huzur arayan birçok insan için bir yaşam felsefesi olmaya devam etmektedir.
Diğer İlişkiler
Keşfetmeye Devam Et
Daha fazla terim görüntüle.