Terkîb-i Bend
Terkîb-i Bend, Divan edebiyatında kullanılan, bent adı verilen birden çok birimden oluşan, kendine özgü nazım şekillerinden biridir. Genellikle felsefi düşünceler, toplumsal eleştiriler, tasavvufi konular veya mersiye gibi derin ve öğretici temaları işlemek için tercih edilmiştir. Nazım biçimi olarak Arap ve Fars edebiyatlarından Türk edebiyatına geçmiştir.
Her bir bent, genellikle beş ile on arasında değişen beyitlerden (ikilik) oluşur. Bentlerin son beyti ise vasıta beyti veya bend beyti olarak adlandırılır. Vasıta beyti, kendi içinde kafiyeli olup, her bendin sonunda değişir ve böylece her bendin bağımsız bir tema veya düşünceyi ifade etmesine olanak tanır. Bentler arasındaki kafiye düzeni ise genellikle aa ba ca da... şeklinde ilerlerken, vasıta beyti kendi içinde NN olarak kafiyelenir. Bu yapı, şairin farklı konuları bir araya getirmesine veya aynı konuyu farklı açılardan ele almasına imkân verir.
Bu nazım şekli, genellikle uzun soluklu ve eleştirel bir dilin kullanıldığı eserlerde tercih edilmiştir. Özellikle devrin sosyal, siyasi ve ahlaki sorunlarına yönelik eleştiriler dile getirilirken Terkîb-i Bend'in sağladığı esnek yapıdan faydalanılmıştır. Şairler, bu yolla geniş kitlelere seslenme ve düşüncelerini sistemli bir şekilde aktarma fırsatı bulmuşlardır.
Türk Divan edebiyatında Terkîb-i Bend'in en tanınmış örneklerini veren şairlerin başında Bağdatlı Ruhi ve Ziya Paşa gelmektedir. Bağdatlı Ruhi'nin Terkîb-i Bend'i, sosyal eleştiri ve hikemi (öğretici) üslubuyla döneminde büyük yankı uyandırmış ve birçok şair tarafından tahmis ve nazire yazılmasına neden olmuştur. Ziya Paşa'nın Terkîb-i Bend'i ise Tanzimat Döneminin toplumsal eleştirilerini yansıtan, hem içerik hem de edebi değer açısından önemli bir başyapıttır. Daha sonra Yahya Kemal Beyatlı gibi şairler de modern dönemde bu nazım biçimini kullanmışlardır.
Terkîb-i Bend, Terci-i Bend ile sıkça karıştırılsa da aralarındaki temel fark, Terkîb-i Bend'de her bendin sonunda vasıta beytinin değişmesidir. Terci-i Bend'de ise vasıta beyti her bendin sonunda aynen tekrar eder.
Keşfetmeye Devam Et
Daha fazla terim görüntüle.