Yıldız

Bir yıldız, uzayda kendi kütleçekimi altında bir arada duran, çekirdeğinde nükleer füzyon tepkimeleriyle enerji üreten ve bu enerjiyi ısı ve ışık olarak uzaya yayan devasa bir plazma küresidir. Gökyüzünde çıplak gözle görülebilen ışık noktaları olarak belirirler, ancak gerçekte devasa boyutlardadırlar. Güneş, Dünya'ya en yakın yıldızdır ve gezegenimizin temel enerji kaynağıdır.

Yıldızlar, uzaydaki devasa molekül bulutlarının (yıldızlararası bulutlar) kütleçekimsel olarak çökmesiyle oluşur. Bu bulutlardaki yoğunlaşmalar, kendi kütleçekimleri nedeniyle büzüşmeye başlar ve dönen bir disk ile merkezde bir protostar oluşturur. Protostarın kütlesi arttıkça ve çekirdeğindeki sıcaklık ile basınç kritik bir düzeye ulaştığında, hidrojen atomları helyum atomlarına dönüşmeye başlar; bu sürece nükleer füzyon denir ve yıldızın ana dizideki yaşamı başlar.

Bir yıldızın yaşamının büyük bir bölümünde, çekirdeğinde hidrojen füzyonu devam eder. Bu evreye ana dizi evresi denir. Ana dizideki bir yıldızın parlaklığı, rengi ve ömrü, esas olarak ilk kütlesi tarafından belirlenir. Kütlesi ne kadar büyükse, çekirdeğindeki füzyon hızı o kadar yüksek olur, bu da daha parlak ve mavi bir yıldız olmasına yol açar ancak ömrü daha kısa olur. Güneş, yaklaşık 4.6 milyar yıldır ana dizi evresinde olan orta büyüklükte bir sarı cüce yıldızdır.

Bir yıldızın yakıtı (hidrojen) bittiğinde, çekirdeği büzülürken dış katmanları genişler ve kırmızı dev veya daha büyük yıldızlar için kırmızı süperdev evresine geçer. Bu aşamadan sonraki evrim, yıldızın başlangıçtaki kütlesine bağlıdır. Orta kütleli yıldızlar dış katmanlarını uzaya fırlatır ve geriye yoğun, sıcak bir beyaz cüce bırakır. Daha büyük kütleli yıldızlar ise hayatlarını muazzam bir süpernova patlamasıyla sonlandırır ve geride ya yoğun bir nötron yıldızı ya da en büyük kütleli yıldızlar için kara delik bırakır.

Yıldızlar, evrende yaşamın ve karmaşık yapıların temelini oluşturur. Nükleer füzyon süreçleri sırasında hidrojen ve helyumdan daha ağır elementler (karbon, oksijen, demir vb.) üretirler ve bu elementleri süpernova patlamalarıyla uzaya yayarak yeni nesil yıldızların, gezegenlerin ve nihayetinde yaşamın oluşumu için gerekli yapı taşlarını sağlarlar. Ayrıca, yıldızlar evrenin genişliğini aydınlatan ve gökbilimcilerin uzak galaksileri incelemesini sağlayan ışık kaynaklarıdır.