Adıyaman

Şehrin tarih boyunca farklı isimleri olmuştur. Bilinen en eski isimlerinden biri, Arap fetihlerinden sonra kullanılan Hısn-ı Mansur (Mansur'un Kalesi) adıdır. Adıyaman isminin kökeni hakkında farklı görüşler bulunmaktadır. Bir teze göre, bölgenin zorlu coğrafyasına atıfta bulunarak "zor yer" anlamına gelen Adıyaman veya "iyi olmayan yamaç" anlamındaki Adıyamank kelimesinden türemiştir. Diğer bir görüş ise, Süryani kaynaklarında geçen ve "Raman Vadisi" anlamına gelen Vadi-i Raman isminin zamanla bozulup Adıyaman'a dönüştüğü şeklindedir.

Adıyaman ve çevresi, tarih öncesi çağlardan itibaren çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Paleolitik dönemden itibaren insan yerleşimlerinin izleri bulunmakla birlikte, bölgenin en parlak dönemi Helenistik dönemde Kommagene Krallığı zamanında yaşanmıştır. MÖ 1. yüzyılda kurulan bu krallık, Zeus ve Apollon gibi Yunan tanrılarıyla Pers tanrılarını birleştiren senkretik bir din anlayışı benimsemiş ve krallarını tanrılaştırmıştır. Krallığın en önemli eseri, Kral I. Antiochos tarafından yaptırılan ve UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Nemrut Dağı'ndaki anıtsal mezar anıtı ve devasa tanrı heykelleridir. Ayrıca Kommagene'ye ait Arsameia (Nymphaios Çayı kıyısındaki yazlık başkent), Karakuş Tepesi (kadın kraliyet ailesi için anıt mezar) ve Perre Antik Kenti gibi önemli ören yerleri de il sınırları içinde yer alır.

Kommagene Krallığı'nın Roma İmparatorluğu tarafından ilhak edilmesiyle bölge, Roma ve Bizans dönemlerinde önemli bir stratejik nokta haline gelmiştir. 7. yüzyılda İslami fetihlerle birlikte Emeviler ve Abbasiler'in hâkimiyetine girmiş, daha sonra Selçuklular, Memlükler ve Dulkadiroğulları Beyliği gibi Türk beyliklerinin egemenliğinde kalmıştır. 16. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılan Adıyaman, uzun yıllar Malatya'ya bağlı bir kaza olarak idare edilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından da bu idari yapısını korumuş, 1954 yılında Malatya'dan ayrılarak bağımsız bir il statüsü kazanmıştır.

Coğrafi olarak, Adıyaman ili, Fırat Nehri'nin batısında yer alır ve verimli Mezopotamya ovalarının kuzeybatı ucunu oluşturur. Karasal Akdeniz iklimi özellikleri gösterir; yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlıdır. Ekonomi büyük ölçüde tarıma dayanmaktadır. Başlıca tarım ürünleri arasında tütün, pamuk, buğday, arpa ve fıstık bulunur. Sanayi son yıllarda gelişme göstermekte olup, tekstil ve gıda sektörleri öne çıkmaktadır. Turizm ise özellikle Nemrut Dağı Milli Parkı sayesinde ilin önemli gelir kaynaklarından biridir. Şehirde ayrıca Adıyaman Müzesi, bölgenin zengin tarihini sergileyen önemli bir kültürel merkezdir.

Adıyaman, zengin mutfağıyla da tanınır; çiğ köfte, içli köfte, mercimek köftesi ve Adıyaman tavası yöresel lezzetler arasındadır. Kültürel çeşitliliği, farklı inanç ve etnik grupların bir arada yaşadığı tarihi süreçten beslenir.

Adıyaman, 6 Şubat 2023 tarihinde yaşanan 2023 Kahramanmaraş depremleri'nden ciddi şekilde etkilenmiş, büyük can ve mal kayıpları yaşamıştır. Şehir, bu depremlerin ardından yeniden imar ve ihya süreçlerine girmiştir.