Halife Ebû Cafer Abdullah el-Mansûr (Abbasî Halifesi)

Halife Ebû Cafer Abdullah el-Mansûr (Arapça: أبو جعفر عبد الله بن محمد المنصور; d. 712 – ö. 775), Abbasi Halifeliği'nin ikinci halifesi olup 754'ten 775'e kadar hüküm sürmüştür. Abbasi Devrimi'nin mimarlarından biri olarak kabul edilir ve devrimin ardından halifeliğin temellerini sağlamlaştıran ve kurumsallaştıran en önemli figürlerden biridir. "Mansûr" unvanı, "zafer kazanmış" veya "Allah'ın yardımıyla galip gelmiş" anlamına gelir ve halifeliği boyunca elde ettiği başarıları yansıtır.

El-Mansûr, Abbasi Devrimi'nin lideri Ebû'l-Abbas es-Seffâh'ın kardeşidir. Ağabeyi es-Seffâh'ın 754'te vefat etmesinin ardından halifeliğe geçti. Halifeliği devraldığında, Abbasi otoritesi hala kırılgandı ve Emevî kalıntıları, Şiî muhalifler ve çeşitli bölgesel isyanlar tarafından tehdit ediliyordu. El-Mansûr, halifeliği süresince bu iç ve dış tehditlerle kararlı bir şekilde mücadele etti. En önemli isyanlardan biri, Medine'de kendisini halifeliğe layık gören ve Peygamber soyundan geldiğini iddia eden Muhammed en-Nefs ez-Zekiyye önderliğindeki Şiî isyanıydı. El-Mansûr, bu isyanı ve Yemen'deki benzeri hareketleri büyük bir ustalıkla ve zaman zaman acımasızca bastırdı.

El-Mansûr'un en büyük ve kalıcı miraslarından biri, 762 yılında Bağdat şehrini kurmasıdır. Dicle kıyısında, Medînetü's-Selâm (Barış Şehri) adıyla inşa edilen bu dairesel şehir, kısa sürede İslam dünyasının siyasi, kültürel ve ekonomik merkezi haline geldi. Stratejik konumu ve muhteşem mimarisiyle Bağdat, Abbasi halifeliğinin gücünü ve ihtişamını sembolize etti ve sonraki yüzyıllar boyunca İslam medeniyetinin "Altın Çağı"nın kalbi oldu.

İdari alanda el-Mansûr, halifeliği merkezi bir bürokrasiyle yönetilen güçlü bir devlete dönüştürdü. Vezirlik makamını güçlendirdi, maliye ve ordu gibi kritik devlet kurumlarını yeniden yapılandırdı. Vergi toplama sistemini modernize etti ve devletin gelirlerini artırdı. Ayrıca, imparatorluğun dört bir yanına uzanan etkili bir posta ve istihbarat ağı (barid) kurarak merkezi otoritenin uzak bölgelerdeki kontrolünü pekiştirdi. İranlı yöneticileri ve bürokratları önemli pozisyonlara getirerek Abbasi yönetiminde Arap aşiretlerinin etkisini azaltırken, yeni bir mevali (köle askerler) sınıfının yükselişine zemin hazırladı.

El-Mansûr, aynı zamanda bilime ve sanata da destek verdi. Kendi döneminde olmasa da, onun kurduğu düzen ve istikrar, ileride Beyt'ül-Hikme'nin (Bilgelik Evi) kurulmasına ve İslam dünyasında bilimsel ve entelektüel bir canlanmaya zemin hazırladı. O, çeviri hareketinin ilk tohumlarını atmış ve antik Yunan metinlerine olan ilgiyi teşvik etmiştir. El-Mansûr, devletin maliyesine özen gösteren, bazen cimriliğiyle anılan, ancak ileri görüşlü ve stratejik zekaya sahip bir lider olarak hatırlanır. 775 yılında hac yolculuğundayken vefat etti. Onun hükümdarlığı, Abbasi Halifeliği'nin kuruluş ve güçlenme döneminin zirvesini temsil eder.